Mỗi người đều có mệnh số, hãy thuận theo tự nhiên – Mệnh người do trời định

  Đời người như bàn cờ, ai là người đánh cờ?

  Suốt bao thế kỷ, câu hỏi này vẫn luôn được thảo luận trong cả văn hóa phương Đông lẫn phương Tây. Trong văn hóa truyền thống Á Đông, có câu: “Mệnh do trời định”; còn ở phương Tây, cũng có quan niệm “Chúa đã an bài tất cả”. Bất kể bạn đang ở đâu, tin theo tín ngưỡng nào, thì khái niệm “số mệnh” dường như vẫn luôn mờ ảo hiện diện, ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng ta.

  Hôm nay, hãy cùng bàn luận về đề tài xưa cũ nhưng chưa từng phai nhạt này: Số mệnh con người thật sự có được định sẵn hay không?

  Dấu ấn số mệnh: Từ trí tuệ cổ xưa đến cái nhìn phương Đông về số mệnh

  Trong triết học cổ đại, quan niệm về số mệnh ăn sâu bám rễ.

  “Lạc thiên tri mệnh, cố bất ưu” (Biết mệnh trời mà an vui, nên không lo lắng) – Kinh Dịch

  “Ngũ thập nhi tri thiên mệnh” (Năm mươi tuổi biết được mệnh trời) – Khổng Tử

  Những lời dạy xưa này nhắc nhở chúng ta rằng, hiểu và chấp nhận số mệnh là một phần của trí tuệ sống.

  Trong các học thuyết mệnh lý truyền thống như Bát Tự, Tử Vi Đẩu Số, Lục Hào… người ta cố gắng giải mã “mệnh bàn” của mỗi cá nhân, cho rằng thời điểm sinh ra đã ẩn chứa mật mã vận mệnh tương lai.

  Điều thú vị là, ngay cả trong xã hội hiện đại, những phương pháp dự đoán này vẫn có thị trường rộng lớn: từ dân thường đến doanh nhân thành đạt, nhiều người vẫn tìm đến mệnh lý để tham khảo trước các quyết định trọng đại trong đời.

  Chủ nghĩa định mệnh trong văn hóa phương Tây

  Văn hóa phương Tây cũng có quan niệm về số mệnh. Trong thần thoại Hy Lạp, có ba nữ thần định mệnh:

Clotho – người quay sợi chỉ cuộc đời,

Lachesis – người định chiều dài của sợi chỉ ấy,

Atropos – người cắt đứt sợi chỉ khi đến lúc.

  Shakespeare từng viết trong Macbeth: “Số mệnh và điều huyền bí, vượt xa trí tưởng tượng của người phàm.”

Nhà tâm lý học hiện đại Carl Jung đề xuất lý thuyết “tính đồng bộ” (synchronicity), cho rằng giữa những sự việc tưởng chừng không liên quan có thể tồn tại liên kết huyền bí – một cách diễn giải khác của khái niệm “số mệnh”.

  Góc nhìn khoa học hiện đại: Chúng ta thật sự có tự do ý chí chăng?

  Thuyết di truyền học quyết định

  Nghiên cứu khoa học hiện đại cho thấy, DNA của chúng ta đã định hình phần lớn đặc điểm, tài năng và thậm chí nguy cơ mắc một số bệnh.

  Từ góc độ gen, chúng ta quả thật mang theo “dấu ấn số mệnh” từ khi mới chào đời.

  Nghiên cứu cho thấy: từ chỉ số IQ, đặc điểm tính cách, năng khiếu thể thao đến khuynh hướng bệnh lý – gen đều đóng vai trò quan trọng.

  Ví dụ, gen ACTN3 được gọi là “gen tốc độ”, thể hiện khác biệt rõ rệt giữa vận động viên điền kinh ưu tú và người bình thường.

  Vậy phải chăng có những người sinh ra đã “được chọn” để trở thành vận động viên?

  Thần kinh học và tranh luận về tự do ý chí

  Một phát hiện còn đáng suy ngẫm hơn: nghiên cứu thần kinh học cho thấy não bộ chúng ta bắt đầu có hoạt động ra quyết định trước khi chúng ta nhận thức được mình đang quyết định.

  Thí nghiệm nổi tiếng của Libet chỉ ra: trước khi người tham gia ý thức rằng mình sắp nhấn nút khoảng 200 mili giây, não họ đã bắt đầu chuẩn bị cho hành động đó.

  Điều này làm dấy lên cuộc tranh luận dữ dội giữa giới triết gia và khoa học gia:

  Nếu quyết định đã được “quyết” trong não trước cả khi ta nhận thức được nó, vậy liệu chúng ta có thật sự có tự do ý chí?

  Liệu sự lựa chọn của ta có thực sự tự do, hay chỉ là kết quả của một cơ chế sinh học – hay tệ hơn, một “bàn tay vô hình” mang tên số mệnh?

  Số mệnh và sự nỗ lực: Cuộc tranh luận bất tận

  Bằng chứng cho “mệnh đã định”

  Người ủng hộ thuyết định mệnh thường viện dẫn các hiện tượng:

• Sự trùng hợp kỳ lạ: những chuyện ngẫu nhiên khó tin, xác suất cực thấp nhưng vẫn xảy ra – phải chăng là sự an bài từ một “trật tự vô hình”?

• Quỹ đạo cuộc đời giống nhau: vì sao có người cố gắng thế nào cũng không thoát cảnh nghèo khổ, còn người khác lại luôn gặp được quý nhân và cơ hội?

• Cuộc gặp định mệnh: những cuộc gặp làm thay đổi cuộc đời – nhìn thì ngẫu nhiên, nhưng lại đầy tất yếu.

  Như câu: “Gặp nhau là duyên, hiểu nhau là phận, yêu nhau là mệnh.”

  Sức mạnh của sự phấn đấu

  Tuy vậy, phản biện của phía chống thuyết định mệnh cũng đầy sức thuyết phục:

• Câu chuyện vươn lên của người thành công: tỷ phú xuất thân từ khu ổ chuột, vĩ nhân từng trải qua thất bại cay đắng – tất cả đều chứng minh: con người có thể thay đổi vận mệnh bằng nỗ lực.

• Sự lưu động xã hội: xã hội hiện đại tạo nhiều cơ hội để vươn lên, cho thấy số mệnh không hẳn đã “đóng khung”.

• Trưởng thành và thay đổi bản thân: tính cách và năng lực hoàn toàn có thể nâng cao qua học hỏi và rèn luyện – điều này mâu thuẫn với định mệnh cứng nhắc.

  “Mệnh” và “Vận”: Góc nhìn cân bằng hơn

  Có lẽ, cách nhìn thấu đáo hơn là tách biệt “mệnh” và “vận”.

  Người xưa phân biệt rõ:

• “Mệnh” là những điều tiên thiên, như xuất thân, hoàn cảnh, di truyền, vận khí. Đó là bộ bài được chia cho bạn lúc sinh ra.

• “Vận” là cách bạn phát huy bộ bài ấy, là hành động, lựa chọn, thái độ, và khả năng thích nghi. “Vận” nằm trong tay bạn, thể hiện năng lực chủ động và tự do ý chí.

  Trí tuệ vận mệnh trong đời sống hiện đại

  Dù bạn có tin hay không, việc hấp thu một chút trí tuệ của triết học số mệnh vẫn hữu ích:

• Chấp nhận điều không thể đổi thay

  Như lời “Lời nguyện bình thản” nổi tiếng:

“Xin ban cho con sự thanh thản để chấp nhận những điều không thể thay đổi; lòng can đảm để thay đổi những điều có thể; và trí tuệ để phân biệt hai điều ấy.”

• Nhận thức giới hạn, giữ tâm bình thản

Khi gặp thất bại hoặc bất hạnh, việc nghĩ rằng “có lẽ đây là an bài của số mệnh” có thể mang lại sự an ủi tinh thần.

• Nắm bắt cơ hội và khả năng

  Biết rằng cuộc đời vẫn có nhiều khả năng và lựa chọn – ta có thể đưa ra quyết định tốt nhất trong điều kiện sẵn có.

  Dù số mệnh cho ta điểm khởi đầu nào, thì hành trình tiến bước là do ta quyết định.

• Tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời

  Dù số mệnh có hay không, việc tìm kiếm mục đích sống vẫn vô cùng quan trọng.

  Nietzsche từng nói: “Ai có lý do để sống, người đó có thể chịu đựng được bất cứ hoàn cảnh nào.”

  Có thể trong sự sắp đặt của số mệnh, đã ẩn chứa một sứ mệnh – và nhiệm vụ của ta là khám phá và hoàn thành nó trong kiếp sống hữu hạn này.

 

  Kết: Cân bằng giữa số mệnh và tự do

  Có lẽ, số mệnh và tự do ý chí không nhất thiết phải đối lập, mà là hai mặt cùng tồn tại trong cuộc sống.

  Như thi sĩ Rainer Maria Rilke từng viết:

  “Số mệnh yêu thương ta, nên đã nhào nặn ta đến tan vỡ.”

  Chúng ta có thể không vượt thoát hoàn toàn khỏi khuôn khổ của định mệnh, nhưng trong khuôn khổ ấy, chúng ta vẫn có sức sáng tạo và lựa chọn đáng kinh ngạc.

  Dù bạn tin hay không tin số mệnh, điều quan trọng nhất vẫn là tìm được trạng thái cân bằng:

  Tôn trọng những quy luật và giới hạn có thể tồn tại trong đời sống, đồng thời phát huy hết khả năng chủ động và sáng tạo của bản thân.

  Chấp nhận phần ta không thể điều khiển, thay đổi phần ta có thể nắm giữ.

  Cuối cùng, hãy nhớ lời cổ nhân:

  “Mệnh do mình tạo, tướng do tâm sinh.”

  Có lẽ, thái độ sống tốt nhất là:

  Chấp nhận rằng số mệnh có thể tồn tại, nhưng hãy sống như thể số mệnh không hề hiện hữu.

  Dù có điều gì đã định sẵn, ta vẫn dốc lòng sống, chọn lựa và phấn đấu.

  Bởi vì:

  Dù số mệnh có hay không, chúng ta chỉ có một lần sống, và chỉ có một chính mình để hoàn thiện.

  Tìm được điểm cân bằng giữa “định mệnh” và “tự do”, đó có lẽ chính là trí tuệ cao nhất của đời người.

  Chúc bạn không vướng mắc quá khứ, chẳng lo lắng tương lai, sống thuận thời, an tâm mà dưỡng – thân tâm tự tại, năm tháng bình an.

 

trích facebook của HÀ TÙNG XUYÊN THIÊN