BẢN SẮC CÁ NHÂN

   Đây là những câu hỏi phức tạp, chúng đã được rất nhiều triết gia đặt ra, suy ngẫm và đưa ra lý thuyết trong nhiều thế kỷ, nhưng về cơ bản, tại một thời điểm nào đó trong cuộc đời, tất cả chúng ta đều đã từng đặt câu hỏi đó cho chính mình? Tôi là ai? Cho dù chúng ta đang nhìn lại bản thân sau khi một mối quan hệ tan vỡ, hay sau thời gian làm việc hay học tập, có thể chúng ta đã trải qua một sự kiện thay đổi cuộc đời như bệnh tật hoặc mất người thân hay bởi vì chúng ta nhận thấy mình hạnh phúc và tự hỏi tại sao.

   Tuy nhiên, bạn có thể khám phá những suy nghĩ và cảm xúc của mình, suy nghĩ sâu sắc về cách thức hoặc thời điểm bạn có những suy nghĩ đó lần đầu tiên và cách bạn hình thành nhân cách của mình. Từ thời thơ ấu đến khi trưởng thành và tiếp theo, chúng ta liên tục trải qua những điều khiến chúng ta thay đổi, vì chúng ta luôn khác biệt, chúng ta lớn lên và thích nghi, dù tốt hay xấu. Điều này có nghĩa là chúng ta có thể có khả năng thay đổi nếu chúng ta hiểu chính mình.

   Các nhà tâm lý học cho rằng sự tạo dựng bản sắc cho riêng mình là một hành trình đi tìm cái tôi bằng cách kết hợp những giá trị và tài năng sẵn có của bản thân với những vai trò và địa vị trong xã hội. Vì vậy, công việc đi tìm và lựa chọn cái tôi trong xã hội là một trong những lựa chọn khó nhất trong cuộc đời của mỗi con người. Khi chúng ta không tìm được bản sắc của riêng mình, chúng ta dễ bị hòa mình vào những giá trị bên ngoài và vô tình tạo dựng những bản sắc không lành mạnh và độc hại. Ví dụ, có những người sẽ lạm dụng chất kích thích, mua sắm và ham vui cực độ và dùng nó như những cách để cảm thấy mình đang sống và tồn tại, hoặc để che đậy và giấu kín những cảm giác tuyệt vọng hay vô nghĩa trong chính bản thân họ.

   Phần lớn trong chúng ta thừa hưởng những giá trị do cha mẹ dạy dỗ hoặc những giá trị thuộc về cội nguồn văn hóa và chúng ta có xu hướng chọn những điều đã được dạy hay cho là phù hợp với văn hóa mà mình bị ảnh hưởng. Song, những quan niệm và giá trị sống này không hoàn toàn phản ánh con người thực sự và cái tôi của chúng ta và điều này có thể dẫn đến cho một cuộc sống không viên mãn. Ngược lại, chúng ta có một cuộc sống viên mãn là khi chúng ta được sống đúng với cái tôi, điều mà chúng ta quan niệm và tôn vinh, và khi chúng ta có thể đạt được những mục tiêu mà mình mong muốn. Nếu không hiểu về bản sắc của bản thân sẽ dẫn tới sự do dự, không chắc chắn về những mục đích và mục tiêu mà chúng ta muốn tiến tới trong cuộc sống.

   Erik Erikson là một nhà tâm lý học bản ngã, người đã xây dựng nên một trong những học thuyết nổi tiếng và có tầm ảnh hưởng nhất về sự phát triển con người. Mặc dù học thuyết của ông bị ảnh hưởng bởi nhà phân tâm học Sigmund Freud, nhưng Erikson tập trung vào nghiên cứu sự phát triển tâm lý xã hội hơn là tâm lý tính dục. Ông cho rằng có 8 giai đoạn phát triển tâm lý trong cuộc đời, mỗi giai đoạn sẽ xuất hiện một cuộc khủng hoảng, đòi hỏi chúng ta vượt qua một cách lành mạnh để phát triển nhân cách của mình.

1.   Giai đoạn 1: Tin tưởng – Hoài Nghi (Trust vs Mistrust)
2.   Giai đoạn 2: Tự chủ – Xấu hổ và Ngờ vực (Autonomy vs. Shame and Doubt)
3.   Giai đoạn 3: Chủ động – Cảm giác tội lỗi (Initiative vs. Guilt)
4.   Giai đoạn 4: Siêng năng – Tự ti (Industry vs. Inferiority)
5.   Giai đoạn 5: Cái tôi – Bối rối (Identity vs. Confusion)
6.   Giai đoạn 6: Gắn kết – Cô lập (Intimacy vs. Isolation)
7.   Giai đoạn 7: Kiến tạo giá trị – Đình trệ (Generativity vs. Stagnation)
8.   Giai đoạn 8: Trọn vẹn – Thất vọng (Integrity vs. Despair)

   Mỗi giai đoạn trong học thuyết của Erikson được xây dựng dựa trên các giai đoạn trước và mở đường cho các giai đoạn phát triển sau. Trong mỗi giai đoạn, Erikson tin rằng mọi người sẽ trải qua những mâu thuẫn – là bước ngoặt của sự phát triển.

   Trong bài viết này, chúng ta tập trung vào gia đoạn thứ 5, giai đoạn này diễn ra ở độ tuổi 12-18 tuổi và đóng một vai trò thiết yếu trong việc phát triển ý thức về bản sắc cá nhân – khía cạnh ảnh hưởng đến hành vi và sự phát triển trong suốt phần đời còn lại của một người. Trải nghiệm thành công của giai đoạn này sẽ đem lại khả năng sống thật, đúng và tự tin với chính mình, trong khi thất bại dẫn đến cảm giác yếu kém, mất định hướng về vai trò, vị trí của mình trong xã hội.

   Theo James Marcia – một nhà khoa học nghiên cứu mở rộng về học thuyết của Erikson, thì có 4 trạng thái bản sắc cá nhân được đúc kết sau phương pháp “Phỏng vấn đo lường danh tính”. Phương pháp này xem xét ba lĩnh vực hoạt động khác nhau: vai trò nghề nghiệp, niềm tin và giá trị, và bản sắc giới.

   Trong mô hình này, các trạng thái được xây dựng trên 2 trục Cam kết và Khám phá. Những người có mức độ cam kết cao biết rõ mình là ai và có niềm tin mạnh mẽ vào lựa chọn của mình và ngược lại. Tương tự, trục Khám phá cho biết mức độ chủ động trong việc đặt câu hỏi về bản thân, đi sâu vào nội tâm và tự đưa ra các lựa chọn của người đó.

•  Bản sắc Khuếch tán (Identity Diffusion),

   Đặc trưng của Khuếch tán là không thể hiện rõ sự cam kết của mình theo một hướng nhất định nào và vẫn đang trong quá trình khám phá thêm. Sự cam kết và khám phá của trạng thái này đều ở mức thấp. Những người trong trạng thái này không có khái niệm rõ ràng về cái tôi cá nhân, vai trò của mình trong xã hội, và cũng không chủ động khám phá các lựa chọn cho mình.

•  Bản sắc Mặc định (Identity Foreclosure),

   Trạng thái Mặc định là khi cá nhân có những nhận định về bản thân dựa trên những đề xuất của người khác mà không tìm hiểu thêm về các lựa chọn khác, họ không trải qua khủng hoảng bản sắc cá nhân. Những người này có thể cam kết với một vai trò, giá trị hay mục tiêu nào đó – đôi khi được xây dựng từ các hình mẫu có sẵn – mà không cần tự khám phá.

•  Bản sắc Tìm kiếm (Identity Moratorium),

  Bản sắc Tìm kiếm nói đến việc  cá nhân đang tìm hiểu những lựa chọn khả thi cho mình. Người ở trong trạng thái này có mức độ khám phá cao nhưng cam kết thấp. Đây là trạng thái của rất nhiều người trẻ tuổi khi liên tục thử nghiệm với các giá trị, niềm tin và mục tiêu khác nhau, nhưng chưa gắn bó với điều gì cụ thể. Nhiều người bị đánh giá là “lông bông” vì chưa đạt được sự ổn định mà xã hội trông đợi khi đến độ tuổi nhất định. Tuy nhiên, sự Tìm Kiếm này đôi khi cần thiết để một người khám phá đủ sâu sắc về bản thân, trước khi quyết định đâu mới là kim chỉ nam dẫn lối cho cuộc đời mình.

•  Bản sắc Hoàn thiện (Identity achievement)

  Bản sắc Hoàn thiện là khi một người thể hiện sự nhất định và kiên quyết trong việc cam kết với những quyết định của bản thân mình. Đây là trạng thái lý tưởng nhất với mức độ cam kết và khám phá đều cao. Người đạt được trạng thái này đã biết giá trị, niềm tin nào quan trọng nhất với mình, và xác định được mục tiêu phù hợp với những giá trị đó. Thành quả này có được nhờ một quá trình chủ động khám phá bản thân và trải nghiệm nhiều lựa chọn khác nhau.

  Một người có thể trải nghiệm cả 4 trạng thái của bản sắc cá nhân, hoặc chỉ luôn ở trong một trạng thái cho đến cuối đời. Thông thường, một người sẽ trải qua một hành trình lũy tiến từ giai đoạn Khuếch Tán sang trạng thái Hoàn thiện. Đặc biệt, các bạn trẻ thường sẽ phát triển từ giai đoạn Mặc định đến giai đoạn Hoàn Thiện. 

   Trạng thái Hoàn Thiện có liên hệ mật thiết với sức khỏe tâm lý tốt thông qua quá trình tìm hiểu độc lập về các cam kết của một người thông qua giao tiếp với những người khác.

 

  Bộ Sách Tìm Hiểu Hệ Thống Thiết Kế Con Người (Human Design System)

 

 

	CÁC BƯỚC TÌM HIỂU "HỆ THỐNG THIẾT KẾ CON NGƯỜI"
	HÀNH TRÌNH KHÁM PHÁ BẢN THÂN
	64 CỔNG MẶT TRỜI TÍNH CÁCH
	192 Chữ Thập của Hóa Thân
	36 KÊNH NĂNG LƯỢNG (HDS)
	64 CỔNG NĂNG LƯỢNG CHI TIẾT (HDS)
	ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP